หลักการเลือกพรรณไม้เพื่อปลูกป่าป้องกันอุทกภัย

การเลือกพรรณไม้เพื่อปลูกป่าป้องกันอุทกภัย


การคัดเลือกชนิดพรรณไม้ ที่เหมาะสมต่อการปลูกป่าป้องกันอุทกภัย เพื่อให้การปลูกฟื้นฟูป่ากลับคืนสู่สภาพใกล้เคียงกับ ป่าตามธรรมชาติที่สมบูรณ์อย่างรวดเร็ว และกลับมามีประสิทธิภาพต่อการป้องกันอุทกภัย เป็นแหล่งต้นน้ำลำธารที่ดีดังเดิม โดยมีหลักเกณฑ์คัดเลือกชนิดพรรณไม้ที่มีคุณสมบัติ ดังนี้

  1. ไม้โตเร็ว หรือไม้เบิกนำหมายถึง พรรณไม้ที่ต้องการแสงในการเจริญเติบโต มาก มีการเจริญเติบโตทั้งความสูงและขนาดอย่างรวดเร็ว ผลิดอกออกผลในเวลาอันสั้นและ จำนวนมาก เข้ายึดครองพื้นที่ป่าเสื่อมโทรมได้เร็วกว่าพรรณไม้ชนิดอื่นๆ หรือเรียกว่า pioneer species โดยสว่ นใหญแ่ ลว้ ไมโ้ ตเร็วจะอายุสั้น (ประมาณ 20 ป) มักเปน็ ไมเ้ นื้อออ่ น สว่ นไมโ้ ตเร็ว อายปุ านกลางถึงอายุยืน (20– กวา่ 100 ป) อาจจะเปน็ ไมเ้ นื้อออ่ นที่มีแกน่ ไมห้ รือไมมี่แกน่ ไม้ ไมโ้ ตเร็วอายุสั้นจะมีระบบรากแผก่ วา้ งใกลช้ ั้นหนา้ ดินและไมแ่ ข็งแรง แลว้ จะลม้ ตายเอง ไมโ้ ตเร็ว จะสร้างใบและทิ้งใบอย่างรวดเร็ว กลายเป็นซากพืชคลุมดินสร้างความชุ่มชื้นและเพิ่มธาตุอาหาร ให้แก่ดิน การปลูกไม้โตเร็วสามารถควบคุมวัชพืชพวกหญ้าได้ดี ผลการวิจัยของการปลูกฟื้นฟู ป่าดิบเขาที่ระยะปลูก 1.6–1.8 ม. (FORRU, 2000) ระบุว่าภายในเวลา 3 ปี เรือนยอดต้นไม้จะ ชิดกันและวัชพืชเริ่มหายไป ทำให้ลดปัญหาเรื่องไฟป่าอันเป็นปัญหาสำคัญของการปลูกป่า นอกจากนี้ไมโ้ ตเร็วจะชว่ ยใหร้ ม่ เงาและลดความรอ้ นใหแ้ กไ่ มโ้ ตชา้ ที่อยูใ่ นระยะกลา้ ไม ้ และไมห้ นุม่ กล่าวได้ว่าเป็นไม้พี่เลี้ยง (nurse tree) ในระยะแรกของไม้โตช้านั่นเอง นอกจากนี้ ป่าไม้โตเร็ว หรือป่ารุ่น ป่าเหล่า ยังเป็นที่อยู่อาศัย แหล่งอาหารให้สัตว์ป่าอนึ่ง ศ.ดร. ธวัชชัย สันติสุข พนักงานราชการพิเศษ ที่ปรึกษาอาวุโส หอพรรณไม้ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช เป็นผู้ริเริ่มประมวลความรู้เกี่ยวกับพรรณไม้เบิกนำ (pioneer tree) หรือพรรณไม้พเนจร (nomad tree) หรือ พรรณไม้โครงสร้าง (framework tree) ขึ้นเป็นเอกสารวิชาการป่าไม้ สำหรับบรรยายในที่ประชุมวิชาการป่าไม้เป็นครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2520 และปัจจุบันกำลังปรับปรุงเนื้อเรื่องให้เข้ายุคสมัย ซึ่งกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และ พันธุ์พืช จะได้จัดพิมพ์ในโอกาสต่อไป
  2. ไม้โตช้า หมายถึง พรรณไม้ที่มีการเจริญเติบโตในอัตราที่น้อยหรือน้อยมาก ทั้ง ด้านความสูงและขนาด บางชนิดในช่วงที่เป็นกล้าไม้ต้องอาศัยร่มเงาและความชื้นจากไม้เบิกนำ รอไม้ บิกนำลม้ ตายแลว้ เปดิ แสง จึงจะเริ่มมีการเจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว ปกติไม้โ ตช้า จะมีเนื้อไม้ ที่แข็ง หากเป็นชนิดที่ต้นสูงใหญ่และมีอายุยืนจะมีระบบรากที่แข็งแรง ลึก และแผ่กว้าง สามารถ เกาะยึดหน้าดินและดินชั้นล่างได้ดี ไม้โตช้ามักพบในป่าธรรมชาติดั้งเดิม หรือ climax forest อาจเรียกพรรณไม้โตช้านี้ว่า climax species ป่าที่ถูกทำลายอย่างต่อเนื่องมาหลายปี จนแทบ ไม่เหลือไม้โตช้าดั้งเดิมเหลืออยู่ หรืออยู่ไกลจากแหล่งแม่ไม้ จำเป็นจะต้องปลูกไม้โตช้าผสม เข้าไป เพื่อเร่งให้ป่าสามารถฟื้นฟูกลับมาสมบูรณ์ดังเดิม เป็นการย่นระยะเวลาของการทดแทน สังคมพืช (plant succession) ในช่วงต่าง ๆ ให้รวดเร็วขึ้น
  3. ไม้ท้องถิ่นหรือไม้พื้นเมือง หมายถึง พรรณไม้ที่มีถิ่น กำเนิดหรือมีถิ่นอาศัย ตามธรรมชาติอยู่ในประเทศไทย หรือ indigenous species การเลือกไม้ท้องถิ่นที่ขึ้นใกล้ พื้นที่ปลูกป่าด้วยแล้ว ย่อมเป็นการยืนยันได้ว่าจะสามารถขึ้นและเจริญเติบโตได้ดี เนื่องจากมีระบบนิเวศใกล้เคียงกัน และยังเป็นการช่วยอนุรักษ์พันธุกรรมของไม้พื้นเมือง ด้วย ไทยเป็นประเทศที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง โดยเฉพาะความหลากหลาย ของพรรณพืช ที่สามารถปรับตัวได้เหมาะสมกับสภาพอากาศและสิ่งแวดล้อมต่าง ๆ แม้แต่ ในป่า เสื่อมโทรมก็มีการฟนื้ ฟูตัวเองไดดี้ไมส่ ง่ ผลกระทบตอ่ สิ่งแวดลอ้ มและสัตว์ป่า ในภายหลัง ดังเช่นในกรณีของไม้ต่างถิ่น (alien species) หลายชนิดที่กลายมาเป็นไม้ต่างถิ่นรุกราน (invasive alien species) และมีผลกระทบต่อระบบนิเวศดั้งเดิมอย่างรุนแรง
  4. ไม้ป่าที่สามารถใช้ประโยชน์ได้อย่างเอนกประสงค์ เช่น เนื้อไม้ ใช้สอย สมุนไพร สีย้อม พืชกินได้ เป็นต้น การปลูกป่าเป็นการเพิ่มคุณค่าทางเศรษฐกิจ ให้แก่ชุมชนใกล้ป่า สามารถเข้ามาใช้ประโยชน์ได้ เป็นการสร้างความมีส่วนร่วมในการ ดูแลรักษา รู้สึกหวงแหนต่อป่าที่กำลังจะกลับมาสมบูรณ์ดังเดิม นอกจากนี้ ยังเลือกไม้ป่า ที่มีระบบรากสามารถปอ้ งกันการพังทลายของหนา้ ดิน หรือดินถลม่ ไดดี้ โดยเฉพาะไมโ้ ตชา้ ที่มีระบบรากแผ่กว้าง หยั่งลึก หนาแน่น และแข็งแรง
  5. ไม้ป่าที่สัตว์ป่าสามารถเข้ามาใช้ประโยชน์ได้ ไม่ว่าจะเป็นที่อยู่ อาศัย ทำรัง หลบภัย หรือแหล่งอาหาร เนื่องจากสัตว์ป่าเป็นองค์ประกอบหนึ่งของระบบ นิเวศป่าไม้ที่สมบูรณ์ รวมถึงมนุษย์ต่างมีวิวัฒนาการร่วมกันมา มีการพึ่งพาอาศัยซึ่งกัน ดังนั้นป่าปลูกที่ผสมผสานไม้หลายชนิด สัตว์ป่ามักจะเข้ามาดำรงชีวิต และอาจนำพาเมล็ด ไม้จากป่าที่สมบูรณ์ใกล้เคียงเข้ามาในแปลงปลูกป่า หรืออาจนำเมล็ดไม้ภายในแปลง กระจายไปสู่แปลงปลูกใกล้เคียงกัน กระบวนการดังกล่าวยิ่งเป็นการเพิ่มความหลากหลาย ทางชีวภาพของชนิดไม้ในแปลงปลูก และเร่งกระบวนการฟื้นฟูทดแทนตามธรรมชาติของ ป่าได้เป็นอย่างดี อย่างไรก็ตามในพื้นที่ป่าเสื่อมโทรมมักมีสัตว์ป่าเข้ามาน้อย ส่วนใหญ่ จะเปน็ สัตวป์ า่ ขนาดเล็ก เชน่ นก คา้ งคาว กระรอก บา่ ง หนู ชะมด อีเห็น ชนิดไมท้ ี่สัตวป์ า่ เหล่านี้ชื่นชอบจึงควรได้รับการพิจารณาด้วย
  6. ไม้ป่าที่หาเมล็ดได้ง่าย ไม้ป่าที่หาเมล็ดได้ง่าย ขึ้นกระจายอยู่ทั่วไปตาม ธรรมชาติ สามารถหาแม่ไม้เก็บเมล็ดได้สะดวก หรือเป็นชนิดพันธุ์เดิมที่นิยมนำมาปลูก ฟื้นฟูป่าและได้ผลดี ซึ่งมักจะมีข้อมูลการปลูกขยายพันธุ์ที่ค่อนข้างสมบูรณ์ และยืนยันผล สำเร็จได้จริง

Share This Post

Recent Posts in ตลาดเกษตร | ลงประกาศซื้อ-ขายสินค้าเกษตร

Powered by · Dimple